ΠΕΠΤΕΓ

Το Lebaycid πρέπει να χρησιμοποιείται στη δακοκτονία ;

Η θέση της Σχολής Τεχνολογίας Γεωπονίας του Τ.Ε.Ι. Κρήτης

(Tου Καθ. Δρ. Δημήτρη Λυδάκη, Διευθυντή της Σχολής Τεχνολογίας Γεωπονίας του ΤΕΙ Κρήτης )

Τις τελευταίες ημέρες, έχουν εκφρασθεί έντονες ανησυχίες από το κοινό της Κρήτης και τα μέσα δημοσιότητας, σε σχέση με την παράταση της χρήσης του οργανοφωσφορικού εντομοκτόνου fenthion (σκεύασμα Lebaycid) στην καταπολέμηση του δάκου της ελιάς.

Λόγω της σημασίας του θέματος αλλά και της μακρόχρονης δραστηριότητας της Σχολής Τεχνολογίας Γεωπονίας στο αντικείμενο, η Σχολή θεωρεί καταστατική της υποχρέωση να πάρει δημόσια θέση.

Η ιστορία του fenthion στη δακοκτονία είναι μακρά και συγκεκριμένη: Η καταπολέμηση του δάκου είναι γεγονός ότι στηρίχθηκε για μερικές δεκαετίες στους δολωματικούς ψεκασμούς με fenthion και dimethoate (σκεύασμα Rogor). Ενώ και τα δύο είναι ισχυρά οργανοφωσφορικά δηλητήρια, η προσεκτική εφαρμογή τους (ιδιαίτερα με τους επινώτιους ψεκαστήρες) περιόριζε σημαντικά τις τοξικές τους επιπτώσεις.

Όμως τα τελευταία χρόνια στην Ευρωπαϊκή Ένωση έγινε επανεξέταση όλων των φυτοφαρμάκων, ιδιαίτερα ως προς τις τοξικολογικές και τις οικο-τοξικολογικές τους ιδιότητες. Το fenthion δεν πέρασε με επιτυχία την επανεξέταση. Του δόθηκε μια παράταση για οικο-τοξικολογικό πειραματισμό στους ελαιώνες και άλλες καλλιέργειες, αλλά τελικά απαγορεύθηκε σε όλη την Ευρώπη. Η άρση της έγκρισης κυκλοφορίας του δεν έχει εξαιρέσεις.

Συχνά, μετά την απαγόρευση φυτοφαρμάκων δίδεται ένα μικρό περιθώριο, συνήθως λίγων μηνών, για την εξάντληση των αποθεμάτων στη λιανική διάθεση των σκευασμάτων. Δεν είναι κατανοητό, όμως, πώς δημιουργήθηκαν τεράστια απoθέματα Lebaycid, τα οποία παραμένουν δύο έτη μετά την οριστική απαγόρευσή του. Σε κάθε περίπτωση, τέτοια μεγάλα αποθέματα τοξικών ουσιών είναι αδιανόητο να συνεχίζουν να χρησιμοποιούνται «για λόγους οικονομίας» κ.ά.

Το fenthion απαγορεύθηκε από την Ευρωπαϊκή Ένωση για συγκεκριμένους λόγους. Η εφαρμογή του στους ελαιώνες ενέχει σοβαρούς κινδύνους για την ποιότητα και τη φήμη του ελληνικού ελαιόλαδου. Μετά την απαγόρευση δεν επιτρέπεται η ανίχνευση υπολειμμάτων αυτού ή άλλου φυτοφαρμάκου χωρίς έγκριση εφαρμογής στην ελιά.. Οι διαδικασίες ανάλυσης σήμερα συλλαμβάνουν υπολείμματα σε ασύλληπτα χαμηλά επίπεδα. Οι γνωστοί ανταγωνιστές μας καιροφυλακτούν, να ξαναχρησιμοποιήσουν τέτοιες παρεκτροπές μας, όπως επανειλημμένα έκαναν στο παρελθόν.

Οι καλλιεργητές μας και το ευρύτερο κοινό γνωρίζουν την απαγόρευση. Οι οικολογικές οργανώσεις είναι πάντα σε εγρήγορση και (σωστά) πληροφορούν σχετικά εμάς και τους επισκέπτες μας. Τι από αυτά μπορούμε να αγνοήσουμε;

Από την άλλη πλευρά, η αγωνία των Γεωτεχνικών μας, κάθε χρόνο, για την απρόσκοπτη καταπολέμηση του δάκου και την προστασία του εισοδήματος των ελαιοπαραγωγών μας δεν είναι βέβαια δυνατό να παραβλεφθεί. Όμως, η απαγόρευση χρήσης τοξικών ουσιών σε καμιά περίπτωση δεν μπορεί να αγνοηθεί από κανένα. Δεν χωρούν προσωπικές εκτιμήσεις περί ανυπαρξίας κινδύνων, ούτε καθησυχαστικά σχόλια, πάνω από το ευρωπαϊκό και το ελληνικό νομικό πλαίσιο όπως αυτά που ακούστηκαν στα μέσα ενημέρωσης της Κρήτης από τον Πρόεδρο του Παραρτήματος Κρήτης του Γεωτεχνικού Επιμελητηρίου. Ιδιαίτερα εντυπωσιακό ήταν το σχόλιό του περί της ορθότητας χρήσης των σκευασμάτων πέρα από την ημερομηνία λήξης τους. Αυτά μετά τη λήξη τους είναι, κατά τεκμήριο, λιγότερο αποτελεσματικά αλλά και, δυνητικά, έχουν αυξημένες αρνητικές επιπτώσεις, λόγω υπέρβασης δόσεων από τους καλλιεργητές για διατήρηση της αποτελεσματικότητας, των τοξικών μεταβολιτών τους κ.ά. Η Σχολή εκτιμά ότι στο θέμα αυτό υπήρξε προσωπικό ολίσθημα του Προέδρου. Διαφορετική πιστεύουμε θα έπρεπε να είναι η θέση ενός υπεύθυνου θεσμικού φορέα.

Η Πανελλήνια Ένωση Πτυχιούχων Τεχνολόγων Γεωπόνων (ΠΕΠΤΕΓ), δια του Προέδρου της, Δ. Σταματάκη, Πτυχιούχου της Σχολής, πήρε δημόσια θέση για το θέμα και επεσήμανε τους κινδύνους από την μη εφαρμογή της απαγόρευσης. Υπήρξε δεύτερο προσωπικό ολίσθημα του Προέδρου του Παραρτήματος του ΓΕΩΤΕΕ: «Ο κ. Σταματάκης δεν είναι Γεωπόνος». Λάθος, βέβαια. Είναι Γεωπόνος, από Ανώτατη Σχολή τετραετούς φοίτησης.

Οι Πτυχιούχοι της Σχολής Γεωπονίας του Ηρακλείου είναι ασφαλώς σε θέση να εκφέρουν γνώμη για τη δακοκτονία, για τις εφαρμογές φυτοφαρμάκων, για ευρύτερα θέματα φυτοπροστασίας. Η Σχολή διδάσκει σε διακριτά μεγάλα αντικείμενα, πάντα σε βάση θεωρίας, εργαστηρίου και εφαρμογής, όλο το φάσμα της Φυτοπροστασίας από εικοσαετίας και πλέον. Το μόνιμο προσωπικό της Φυτοπροστασίας του ΤΕΙ ήταν διακεκριμένοι ερευνητές στο Μπενάκειο Φυτοπαθολογικό Ινστιτούτο με μακρόχρονη έρευνα στην καταπολέμηση του δάκου, στο Ινστιτούτο Προστασίας Φυτών του Ηρακλείου, στο Περιφερειακό Κέντρο Προστασίας Φυτών του ΕΘΙΑΓΕ κ.ά. Αυτό πλαισιώνεται με άλλους ερευνητές από τα ίδια ιδρύματα αλλά και από το Πανεπιστήμιο Κρήτης και το Ινστιτούτο Ελαίας και Υποτροπικών Φυτών Χανίων.

Η Φυτοπροστασία ήταν και είναι μια ιδιαίτερα ισχυρή περιοχή της Σχολής. Το ερευνητικό της έργο έχει διεθνή αναγνώριση. Τα πολύμηνα μεταπτυχιακά σεμινάρια για τη χρήση και τους κινδύνους των φυτοφαρμάκων, από το 1995, τα έχουν παρακολουθήσει Γεωπόνοι όλων των ΑΕΙ της χώρας. Τα αναπτυξιακά έργα στην ελαιοκομία εκτείνονται και έξω από την Κρήτη. Η μελέτη της δακοκτονίας στην Κρήτη είναι πλατειά γνωστή. Η ειδικότερη πολύτομη μελέτη του αναπροσανατολισμού της δακοκτονίας στο Ρέθυμνο δεν εφαρμόσθηκε παρά τις προσπάθειες Ενώσεων και Τοπικής Αυτοδιοίκησης, επειδή εισηγείται ειδικά μέτρα Βιολογικής Ελαιοκομίας και Ολοκληρωμένης Διαχείρισης των Ελαιώνων και, τελικά, δραστική μείωση της χρήσης των συμβατικών φυτοφαρμάκων. Προσδοκάται ωστόσο ότι οι δυνάμεις που αντιτάχθηκαν στην εφαρμογή του πιλοτικού αυτού σχήματος για την ελαιοκομία της χώρας, θα σκεφθούν ωριμότερα και θα συνταχθούν για την εφαρμογή φιλικότερων προς το περιβάλλον μεθόδων σε όλους τους ελαιώνες αλλά και άλλες καλλιέργειες της Κρήτης.